Sự ra đời của mô hình liên doanh kiểm định hàng hóa do Nhà nước nắm cổ phần chi phối kỳ vọng sẽ tạo nên “lá chắn” bảo vệ người tiêu dùng. Tuy nhiên, bài toán kiểm soát rủi ro xung đột lợi ích khi doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu vào quy trình quản lý, vẫn là thách thức lớn cần lời giải.
Bước đi chiến lược trong mô hình công – tư
Ngày 24/7/2026, hạ tầng chất lượng quốc gia Lào ghi nhận cột mốc quan trọng với Lễ ký kết hợp đồng liên doanh thành lập Công ty Kiểm định và chứng nhận hàng hóa nhà nước Lào.
Sự kiện diễn ra trọng thể tại Thủ đô Viêng Chăn, dưới sự chứng kiến của ông Malaithong Kommasith – Bộ trưởng Bộ Công Thương Lào, cùng đại diện các bộ, ngành trung ương, chính quyền thành phố và cộng đồng doanh nghiệp.
Theo phương án đã được chính phủ Lào phê duyệt, mô hình hợp tác này phân chia cơ cấu sở hữu rõ ràng: Cục Tiêu chuẩn và Đo lường (Bộ Công Thương Lào), đại diện nhà nước nắm giữ 51% cổ phần chi phối; Công ty Lao Standard Control, đối tác tư nhân nắm giữ 49% cổ phần.
Hợp đồng được ký kết trực tiếp giữa ông Sisangkhom Khotyotha – Cục trưởng Cục Tiêu chuẩn và Đo lường và ông Outhan Thailitthi – Chủ tịch Công ty Lao Standard Control.
Lễ ký kết hợp đồng liên doanh thành lập Công ty Kiểm định và chứng nhận hàng hóa nhà nước Lào.
“Lá chắn” bảo vệ thị trường và người tiêu dùng
Sự ra đời của doanh nghiệp liên doanh phản ánh quyết tâm hiện đại hóa năng lực quản lý thương mại của Chính phủ Lào. Đơn vị này được giao sứ mệnh củng cố hạ tầng chất lượng quốc gia, chuẩn hóa quy trình kiểm định theo tiêu chuẩn quốc tế và trở thành cánh tay nối dài hỗ trợ Bộ Công Thương thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn.
Nhấn mạnh về tầm quan trọng của sự kiện, ông Sisangkhom Khotyotha cho biết: “Kiểm định và chứng nhận chất lượng là công cụ then chốt để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm an toàn sản phẩm và củng cố niềm tin đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường“.
Phạm vi hoạt động của doanh nghiệp sẽ bao quát toàn bộ thị trường từ hàng hóa sản xuất trong nước, hàng nhập khẩu, hàng xuất khẩu cho đến toàn bộ mạng lưới phân phối nội địa. Đây được xem là bước chuẩn bị cần thiết khi các hoạt động thương mại và sản xuất tại Lào ngày càng mở rộng.
Góc nhìn chuyên gia: Bài toán quản trị rủi ro “bắt tay tư nhân”
Mô hình liên doanh công – tư (PPP) trong lĩnh vực kiểm định chất lượng mang lại ưu thế lớn về kỹ thuật, hạ tầng hiện đại và sự linh hoạt của khối tư nhân. Tuy nhiên, việc để một doanh nghiệp tư nhân nắm đến 49% cổ phần tại đơn vị mang tính năng lực chuyên môn cho cơ quan quản lý nhà nước cũng đặt ra bài toán quản trị đầy thách thức.
Để ý tưởng chiến lược này thực sự phát huy hiệu quả mà không đi lệch hướng, các chuyên gia kinh tế và chính sách nhận định, Chính phủ Lào cần đặc biệt quan tâm đến 3 nhóm giải pháp cốt lõi:
Thứ nhất, độc lập hoàn toàn giữa “thẩm quyền quản lý” và “dịch vụ kiểm định”.
Cần vạch rõ ranh giới pháp lý giữa quyền lực quản lý nhà nước (ban hành tiêu chuẩn, cấp phép, xử phạt) và hoạt động cung cấp dịch vụ kỹ thuật (đo lường, thử nghiệm, kiểm định). Doanh nghiệp liên doanh chỉ đóng vai trò cung cấp dữ liệu kỹ thuật khách quan, tuyệt đối không được tham gia hay can thiệp vào quá trình ra quyết định hành chính hoặc hoạch định chính sách của Bộ Công Thương.
Thứ hai, cơ chế giám sát xung đột lợi ích và minh bạch hóa.
Rủi ro lớn nhất là nguy cơ tư lợi: doanh nghiệp tư nhân có thể lợi dụng vị thế trong liên doanh để nới lỏng quy chuẩn cho sản phẩm của mình/đối tác, hoặc ngược lại, tạo ra rào cản kỹ thuật phi lý để ép buộc các đối thủ cạnh tranh trên thị trường: Chính phủ Lào cần thiết lập một Hội đồng giám sát độc lập hoặc cơ chế hậu kiểm (post-audit) thường xuyên; Áp dụng quy trình kiểm định mù (blind testing), mã hóa dữ liệu mẫu thử để kỹ thuật viên không biết chủ sở hữu lô hàng, triệt tiêu nguy cơ can thiệp kết quả.
Thứ ba, duy trì quyền phủ quyết thực chất của khối Nhà nước.
Dù nắm 51% cổ phần (mức ưu thế tối thiểu), đại diện Nhà nước tại liên doanh phải thực sự có năng lực chuyên môn và bản lĩnh chính trị để giữ vai trò định hướng. Các quyết định quan trọng liên quan đến quy trình kỹ thuật, khung giá dịch vụ và bổ nhiệm nhân sự chủ chốt cần được quy định rõ trong Điều lệ công ty là thuộc thẩm quyền của phía Nhà nước, tránh tình trạng cổ đông tư nhân chi phối thực tế nhờ năng lực vận hành.
Bệ phóng vững chắc cho tương lai
Việc kết hợp nguồn lực công – tư là xu hướng tất yếu giúp nâng cao hiệu quả hạ tầng chất lượng quốc gia. Nếu Chính phủ Lào kiểm soát tốt rủi ro xung đột lợi ích thông qua hành lang pháp lý minh bạch và cơ chế giám sát nghiêm ngặt, Công ty Kiểm định và chứng nhận hàng hóa nhà nước Lào không chỉ là “lá chắn” bảo vệ thị trường nội địa, mà còn là chìa khóa đưa sản phẩm Lào tự tin vươn ra thị trường toàn cầu.
Trần Thị Tú Anh – Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Lào
