Với 21 khu kinh tế đặc biệt, hơn 2.000 doanh nghiệp đã hiện diện, hàng chục tỷ USD vốn đăng ký cùng một chương trình cải cách mạnh mẽ trong lĩnh vực điện lực, hạ tầng và sản xuất, Lào đang bước vào giai đoạn mà cơ hội đầu tư không còn chỉ nằm ở tài nguyên. Một thị trường mới đang dần hình thành quanh năng lượng, logistics, chế biến sâu, công nghiệp hỗ trợ và các hành lang kinh tế xuyên biên giới. Với những nhà đầu tư biết đi trước một bước, giai đoạn 2026–2030 có thể là thời điểm đáng chú ý nhất của Lào trong nhiều năm trở lại đây.
Từ 100 triệu USD đến những kế hoạch đầu tư hàng chục tỷ USD
Nhìn lại gần bốn thập niên mở cửa, quy mô thu hút đầu tư của Lào đã thay đổi rất lớn. Giai đoạn 1988–1990, cả nước mới phê duyệt 63 dự án với tổng vốn khoảng 100 triệu USD. Đến giai đoạn 2006–2010, con số này đã lên 11 tỷ USD; giai đoạn 2016–2020 đạt khoảng 21 tỷ USD và riêng 2021–2025 tiếp tục thu hút khoảng 16 tỷ USD. Nhưng điều đáng chú ý hơn không chỉ là quy mô vốn.
Cấu trúc nền kinh tế Lào đang bắt đầu thay đổi.
Từ một thị trường đầu tư chủ yếu dựa vào thủy điện, khai khoáng và khai thác tài nguyên, Lào đang từng bước chuyển sang phát triển công nghiệp chế biến, hạ tầng, logistics, tài chính, du lịch, nông nghiệp hàng hóa và các ngành sản xuất phục vụ thị trường trong nước cũng như xuất khẩu. Một trong những công cụ quan trọng nhất của quá trình này là hệ thống khu kinh tế đặc biệt.
Đến tháng 8/2026, Chính phủ Lào đã phê duyệt 21 khu kinh tế đặc biệt trên phạm vi cả nước, thu hút 2.041 doanh nghiệp, với tổng vốn đăng ký hơn 41 tỷ USD và kế hoạch đầu tư hơn 86 tỷ USD. Đây không đơn thuần là những con số về vốn. Nếu các kế hoạch này từng bước được hiện thực hóa, 21 khu kinh tế đặc biệt sẽ trở thành những “cực tăng trưởng” mới, kéo theo nhu cầu rất lớn về điện, giao thông, kho vận, nhà xưởng, công nghiệp phụ trợ, nhà ở, thương mại, tài chính, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực.
Nói cách khác, cơ hội lớn nhất tại Lào trong giai đoạn tới có thể không nằm ở việc tìm thêm một mỏ khoáng sản hay một dự án thủy điện riêng lẻ, mà ở toàn bộ hệ sinh thái kinh tế hình thành xung quanh quá trình công nghiệp hóa. 21 khu kinh tế đặc biệt đang tạo ra một “thị trường bên trong thị trường” Việc 2.041 doanh nghiệp đã đầu tư vào các khu kinh tế đặc biệt cho thấy mô hình này đang dần trở thành một trong những cửa ngõ quan trọng để vốn tư nhân thâm nhập thị trường Lào.
Song song đó, gần 4.000 cơ sở kinh doanh nhỏ và vừa đã đầu tư vào thương mại và dịch vụ, tạo việc làm cho hơn 90.000 lao động. Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ từ các nước láng giềng.
Lào không chỉ cần những tập đoàn đầu tư hàng tỷ USD.
Quá trình hình thành các khu công nghiệp, khu kinh tế, đô thị mới và dự án năng lượng sẽ kéo theo một tầng nhu cầu rộng lớn đối với doanh nghiệp quy mô vừa: xây dựng, cơ khí, thiết bị điện, kho bãi, vận tải, bảo dưỡng công nghiệp, cung ứng vật tư, xử lý môi trường, thực phẩm, khách sạn, dịch vụ lao động, công nghệ thông tin và thương mại. Đây chính là phân khúc thị trường mà doanh nghiệp Việt Nam có nhiều lợi thế.
Khoảng cách địa lý gần, khả năng kết nối bằng đường bộ, kinh nghiệm hoạt động tại Lào, sự tương đồng về văn hóa cùng quan hệ chính trị đặc biệt giữa hai nước tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường với chi phí thấp hơn nhiều đối thủ đến từ bên ngoài khu vực.
“Nút mở” lớn nhất có thể nằm ở ngành điện
Nếu 21 khu kinh tế đặc biệt là không gian thu hút đầu tư, thì năng lượng sẽ là một trong những điều kiện quyết định tốc độ phát triển của các không gian đó. Chính vì vậy, việc Lào đang sửa đổi Luật Điện lực trong năm 2026 mang ý nghĩa lớn hơn một cuộc điều chỉnh pháp lý thông thường. Luật Điện lực hiện hành chưa bao quát đầy đủ nhiều mô hình đang xuất hiện trên thực tế như sản xuất điện để tự sử dụng, bán điện trực tiếp, tiếp cận trực tiếp hệ thống điện hay cơ chế đối với khách hàng sử dụng điện quy mô lớn.
Dự thảo luật mới đang hướng tới xử lý chính những khoảng trống này. Nếu được Quốc hội Lào thông qua vào cuối năm 2026 theo kế hoạch, đây có thể trở thành nền tảng pháp lý quan trọng để hình thành một thị trường điện đa dạng hơn, với nhiều chủ thể và mô hình đầu tư mới.
Điều này mở ra dư địa đáng kể cho điện mặt trời áp mái tại khu công nghiệp; hệ thống điện tự dùng cho nhà máy; lưu trữ năng lượng; trạm biến áp và đường dây; thiết bị điện; dịch vụ quản lý năng lượng; cung cấp điện cho khách hàng công nghiệp lớn và các giải pháp năng lượng kết hợp.
Đồng thời, Lào cũng phải giải quyết bài toán đối với những dự án điện độc lập sắp hết thời hạn hợp đồng như thủy điện Huay Ho vào năm 2029 và Nam Theun 2 vào năm 2035. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn có thể tạo ra một thị trường mới về tái cấu trúc tài sản, vận hành, bảo dưỡng, nâng cấp công nghệ và khai thác các công trình điện sau thời kỳ nhượng quyền.
Một mạng lưới điện mới đang được hình thành
Điểm đặc biệt của câu chuyện đầu tư năng lượng tại Lào hiện nay là phát triển nguồn điện đang đi cùng với “tái cấu trúc hệ thống truyền tải”.
Theo số liệu của Bộ Công Thương Lào, Việt Nam đã phê duyệt nhập khẩu điện từ 47 dự án của Lào với tổng công suất 8.260 MW; trong đó 13 dự án, tổng công suất 2.877 MW đã hoàn thành và vận hành thương mại. Phía Lào đồng thời đang chuẩn bị một lượng dự án nguồn điện rất lớn cho giai đoạn tiếp theo. Riêng nhóm dự án đã có các thủ tục phía Lào và đang chờ Việt Nam xác định thời gian nhập khẩu có tổng công suất khoảng 12.023 MW; ngoài ra còn hàng chục dự án tiềm năng khác đang được xem xét.
Đằng sau những con số này là nhu cầu đầu tư hàng loạt hạng mục từ trạm biến áp, đường dây, thiết bị điện, thi công, tư vấn kỹ thuật đến vận hành và bảo trì. Lào đang tính toán hình thành 04 cụm gom điện 500 kV lớn tại Hủa-phăn, Bô-li-khăm-xay, Xa-vẳn-na-khệt và Ắt-ta-pư để thu gom nguồn điện và kết nối với hệ thống Việt Nam. Riêng các phương án đang được nghiên cứu đã liên quan tới các cụm nguồn có tổng công suất hàng nghìn MW mỗi khu vực.
Ở cấp độ nội địa, kế hoạch phát triển truyền tải 2026–2035 cũng hướng tới hình thành hệ thống 230 kV Bắc–Nam, kết nối các nguồn thủy điện, điện gió và điện mặt trời mới với các trung tâm phụ tải và khu công nghiệp. Điều đó cho thấy một thực tế: Lào không chỉ muốn bán điện; Lào đang xây dựng hạ tầng để trở thành một mắt xích của thị trường điện khu vực.
Và khi mạng lưới điện thay đổi, bản đồ đầu tư cũng sẽ thay đổi theo.
Cơ hội đang dịch chuyển từ “khai thác” sang “chế biến”
Một đặc điểm cần đặc biệt lưu ý đối với nhà đầu tư là Lào ngày càng chú trọng nâng giá trị gia tăng trong nước. Trong nhiều năm, vốn tư nhân tập trung mạnh vào điện, khoáng sản và nông nghiệp. Nhưng nếu tài nguyên chỉ được khai thác rồi xuất khẩu dưới dạng thô, khả năng tạo việc làm, thu ngân sách và hình thành chuỗi cung ứng trong nước sẽ hạn chế.
Chính vì vậy, giai đoạn tới nhiều khả năng chứng kiến sự thúc đẩy mạnh hơn đối với chế biến sâu. Lào hiện đã hình thành các cơ sở sản xuất xi măng, thép, vật liệu xây dựng, sản phẩm ống, dệt may, chế biến gỗ, phân bón sinh học, thực phẩm, đồ uống và chế biến khoáng sản.
Bước tiếp theo hợp lý sẽ là đưa thêm các hoạt động chế biến vào gần vùng nguyên liệu và các hành lang logistics. Đây là dư địa lớn cho các doanh nghiệp có công nghệ, kinh nghiệm sản xuất và khả năng tổ chức chuỗi cung ứng. Một nhà đầu tư vào Lào ngày nay vì vậy không nhất thiết phải sở hữu tài nguyên. Cơ hội có thể nằm ở công nghệ giúp tài nguyên của Lào tạo ra giá trị cao hơn.
Logistics sẽ là ngành hưởng lợi trực tiếp
Một nhà máy mới cần nguyên liệu. Một khu kinh tế mới cần kho hàng. Một dự án điện cần thiết bị siêu trường, siêu trọng. Một chuỗi nông nghiệp xuất khẩu cần kho lạnh và vận tải xuyên biên giới. Khi sản xuất tăng lên, logistics sẽ tăng theo. Trong bối cảnh Lào không có biển, năng lực kết nối với Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan và Campuchia lại chính là yếu tố có thể biến hạn chế địa lý thành lợi thế.
Quá trình mở rộng đường bộ, đường sắt, cửa khẩu, hệ thống điện và các khu kinh tế đang từng bước đưa Lào từ vị trí một quốc gia “landlocked” tới mục tiêu trở thành một quốc gia “land-linked” – kết nối đất liền của khu vực.
Những doanh nghiệp bước vào logistics trước khi dòng hàng hóa tăng mạnh có thể là nhóm được hưởng lợi sớm nhất.
Những lĩnh vực đáng theo dõi trong giai đoạn 2026–2030: Năng lượng tái tạo và hạ tầng điện: điện gió, điện mặt trời, hệ thống lưu trữ, trạm biến áp, thiết bị truyền tải, dịch vụ kỹ thuật; Công nghiệp chế biến sâu: khoáng sản, nông sản, gỗ, thực phẩm, vật liệu xây dựng và các sản phẩm công nghiệp trung gian; Logistics và kho vận: kho ngoại quan, kho lạnh, trung tâm phân phối, vận tải xuyên biên giới và dịch vụ cửa khẩu; Công nghiệp hỗ trợ cho các khu kinh tế đặc biệt: cơ khí, bao bì, vật tư, xây dựng nhà xưởng, xử lý nước và môi trường; Nông nghiệp công nghệ cao: vùng nguyên liệu gắn với chế biến và xuất khẩu; Hạ tầng đô thị và dịch vụ: nhà ở, thương mại, khách sạn, y tế, giáo dục và dịch vụ phục vụ người lao động tại các khu công nghiệp; Công nghệ số và tài chính: thanh toán, quản trị doanh nghiệp, viễn thông, thương mại điện tử và các dịch vụ tài chính hỗ trợ sản xuất.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam: không nên chỉ nhìn Lào như một thị trường khoảng 7 triệu dân
Đây có lẽ là thay đổi quan trọng nhất trong cách tiếp cận. Nếu chỉ nhìn vào quy mô dân số, Lào khó cạnh tranh với nhiều thị trường lớn trong khu vực. Nhưng nếu nhìn Lào như một không gian sản xuất nằm giữa Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan và Campuchia, bài toán đầu tư hoàn toàn khác.
Một nhà máy đặt tại Lào có thể khai thác nguồn điện, khoáng sản hoặc nông nghiệp tại chỗ nhưng sản phẩm không nhất thiết chỉ phục vụ thị trường Lào. Mục tiêu có thể là Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc hoặc các thị trường xuất khẩu thông qua hệ thống logistics khu vực.
Đối với Việt Nam, đặc biệt là các địa phương miền Trung, Tây Nguyên và những doanh nghiệp đã quen với hành lang kinh tế Đông–Tây, Nam Lào có thể trở thành một không gian mở rộng chuỗi sản xuất hơn là một thị trường tách biệt.
Cơ hội vì vậy không chỉ dành cho những doanh nghiệp muốn “đầu tư sang Lào”, mà cho cả những doanh nghiệp muốn tổ chức lại chuỗi giá trị Việt Nam–Lào theo mô hình xuyên biên giới.
Không phải “đến Lào càng sớm càng tốt”, mà là phải đến đúng thời điểm
Lào vẫn còn những vấn đề mà nhà đầu tư phải tính toán kỹ: chất lượng hạ tầng không đồng đều, thủ tục triển khai dự án, khả năng tiêu thụ nội địa, chi phí logistics, biến động tài chính và yêu cầu ngày càng cao đối với những dự án sử dụng tài nguyên. Nhưng chính việc Chính phủ Lào sửa Luật Điện lực, củng cố quản lý đầu tư, phát triển hệ thống truyền tải, mở rộng khu kinh tế đặc biệt và thúc đẩy công nghiệp chế biến cho thấy nước này đang cố gắng xử lý những điểm nghẽn để chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới.
Nhà đầu tư khôn ngoan không chờ đến khi một thị trường đã hoàn thiện mới bước vào.
Khi 21 khu kinh tế đặc biệt đã có hơn 2.000 doanh nghiệp nhưng kế hoạch đầu tư vẫn còn ở quy mô trên 86 tỷ USD; khi hàng chục nghìn MW nguồn điện mới đang chờ được kết nối; khi luật chơi của thị trường điện đang được viết lại; và khi mạng lưới logistics khu vực tiếp tục mở rộng, Lào đang ở một thời điểm đặc biệt: cơ sở hạ tầng của thị trường tương lai đang được hình thành ngay trong hiện tại. Giai đoạn 2026–2030 vì vậy có thể không đơn thuần là một giai đoạn Lào tiếp tục thu hút đầu tư.
Đây có thể là giai đoạn quyết định ai sẽ chiếm vị trí trong các chuỗi sản xuất, năng lượng và logistics mới của Lào trước khi thị trường bước sang một mặt bằng phát triển khác. Với nhà đầu tư, câu hỏi đáng đặt ra lúc này có lẽ không còn là “Lào có cơ hội hay không?” Mà là: “Doanh nghiệp của mình nên đứng ở đâu trong chu kỳ đầu tư mới đang bắt đầu tại Lào?”
Theo Mekonglink
Bài viết được thực hiện bởi sự hỗ trợ của Công ty TNHH Mekong Link
