Qua thanh tra 58 dự án đầu tư công tại Thủ đô Viêng Chăn, Cơ quan Thanh tra Nhà nước Lào phát hiện nhiều bất cập trong quản lý và thực hiện dự án. Đáng chú ý, số liệu thanh toán tại 30 dự án giữa cơ quan tài chính và doanh nghiệp chênh lệch tới 706,47 tỷ Kip. Báo cáo thanh tra 9 tháng đầu năm 2026 cũng chỉ ra nhiều tồn tại trong quản lý đất đai, khu kinh tế đặc biệt, nhập khẩu phương tiện, sử dụng vốn vay và tài sản nhà nước.
Ngày 8/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội Lào khóa X, Chủ tịch Cơ quan Thanh tra Nhà nước Lào Vanxay Phongsavanh đã trình bày báo cáo kết quả thanh tra 9 tháng đầu năm 2026, trong đó nêu những hạn chế trong công tác quản lý, thực hiện các dự án và chấp hành quy định pháp luật tại nhiều lĩnh vực.
Qua kiểm tra 58 dự án đầu tư công tại Thủ đô Viêng Chăn, cơ quan thanh tra phát hiện phần lớn các dự án triển khai từ năm 2015 trở về trước không có văn bản đề xuất dự án, không được thẩm định, không tổ chức đấu thầu, không nộp khoản bảo đảm thực hiện hợp đồng bằng 10% giá trị hợp đồng, hợp đồng không được đăng ký tại tòa án và thiếu biên bản bàn giao, tiếp nhận công trình hoàn thành.
Đáng chú ý, số liệu thanh toán thực tế tại 30 dự án do Sở Tài chính Thủ đô Viêng Chăn và các doanh nghiệp ghi nhận không khớp nhau, với mức chênh lệch lên tới 706,47 tỷ Kip. Ngoài ra, 21 dự án có tổng giá trị cần điều chỉnh giảm 276,63 tỷ Kip so với giá trị dự án theo hợp đồng.
Tại 4 khu kinh tế đặc biệt ở Thủ đô Viêng Chăn, công tác xử lý các vướng mắc về mặt bằng, bồi thường và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho doanh nghiệp phát triển tại một số khu vẫn chưa hoàn thành. Một số khu chưa được triển khai hoạt động phát triển, trong đó có khu Dongphosy.
Thanh tra cũng phát hiện nhiều nhà đầu tư chuyển vốn vào Lào không thông qua Ngân hàng Nhà nước Lào, đồng thời chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng và các khoản thu liên quan đến tài nguyên thiên nhiên.
Những bất cập tương tự được ghi nhận trong hoạt động nhập khẩu phương tiện và thực hiện nghĩa vụ thuế. Qua thanh tra tại 9 tỉnh, cơ quan chức năng phát hiện việc phê duyệt nhập khẩu còn thiếu tính hệ thống, một số doanh nghiệp có giấy phép kinh doanh đã hết hạn hoặc nội dung đăng ký doanh nghiệp không phù hợp với hoạt động thực tế.
Tại 6 tỉnh, thanh tra phát hiện 141 phương tiện thuộc diện tạm nhập khẩu theo chế độ IM8 và nhập khẩu áp dụng mức thuế 1% đã hết thời hạn hợp đồng nhưng không được gia hạn hoặc tái xuất. Ngoài ra, 310 phương tiện không có giấy tờ nhập khẩu hợp lệ được phát hiện tại hai tỉnh Xaysomboun và Bolikhamxay.
Trong quản lý nguồn thu, kết quả thanh tra tại 6 tỉnh cho thấy việc thu, nộp các khoản tiền liên quan đến tài nguyên thiên nhiên, phí và tiền dịch vụ tại một số địa phương chưa phù hợp với Luật Ngân sách Nhà nước. Qua kiểm tra công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại 4 tỉnh, cơ quan thanh tra cũng ghi nhận việc phổ biến quy định pháp luật còn hạn chế, số thu chưa đạt kế hoạch, dữ liệu đất đai chưa được quản lý tập trung và việc xử phạt các trường hợp không thực hiện nghĩa vụ thuế đất chưa nghiêm.
Đối với lĩnh vực hàng không, Cơ quan Thanh tra Nhà nước đã kiểm tra 148 hợp đồng mua sắm và thuê thực hiện công việc trong giai đoạn 2019–2026 của đơn vị quản lý sân bay và đơn vị quản lý không lưu.
Trong đó, đơn vị quản lý sân bay có 19 hợp đồng với tổng giá trị 139 tỷ Kip có những hạng mục công việc chưa thực hiện, cùng khoản giá trị vượt giá thị trường 13,38 tỷ Kip. Báo cáo cũng ghi nhận 6 hợp đồng đã ký kết và thanh toán, với tổng giá trị 55,32 tỷ Kip. Tại đơn vị quản lý không lưu, thanh tra phát hiện 3 hợp đồng có hạng mục công việc chưa thực hiện, trị giá 100 triệu Kip.
Bên cạnh đó, kết quả thanh tra 11 hợp đồng thuộc các dự án sử dụng vốn vay của Nhà nước, thực hiện theo hình thức EPC trong lĩnh vực công chính và vận tải, cho thấy việc vay vốn chưa phù hợp với điều kiện thực tế, chi phí quản lý dự án được tính vượt mức quy định và nội dung hợp đồng thiếu chặt chẽ.
Cơ quan thanh tra còn phát hiện tình trạng doanh nghiệp tự quản lý nguồn vốn và không bàn giao tài sản cho Nhà nước sau khi hoàn thành dự án. Ngoài ra, khoản tiền còn dư 4,70 triệu USD được xác định cần trừ khỏi tổng khoản vay.
Trong lĩnh vực quản lý hóa chất, thanh tra tại 6 tỉnh ghi nhận 144 doanh nghiệp được cấp phép nhập khẩu hóa chất. Một số doanh nghiệp chưa khai báo với cơ quan chức năng, điều kiện bảo quản hóa chất chưa đáp ứng tiêu chuẩn và phương tiện vận chuyển thiếu nhãn cảnh báo bằng tiếng Lào. Báo cáo cũng chỉ ra tình trạng nhập khẩu trái phép hóa chất nguy hiểm, gây ảnh hưởng đến môi trường và xã hội.
Liên quan đến dự án thủy điện Xe Pian – Xe Namnoy, Công ty PNPC đã chuyển 10 triệu USD cho tỉnh Attapeu để phục vụ công tác bồi thường. Đến nay, 956 hộ dân đã nhận tiền bồi thường, tương đương 98,7%, còn 12 hộ chưa đồng ý nhận bồi thường.
Trong quản lý tài sản nhà nước và hoạt động cho thuê, nhượng quyền, thanh tra phát hiện một số trường hợp chuyển đổi tài sản gồm đất đai, công trình xây dựng và phương tiện sang cho cá nhân, tổ chức nhưng chưa được thanh toán đầy đủ. Một số trường hợp chuyển đổi đất đai chưa được Hội đồng Nhân dân tỉnh thông qua và không tổ chức đấu thầu.
Qua kiểm tra 720 dự án thuê và nhượng quyền sử dụng đất, cơ quan thanh tra phát hiện hồ sơ pháp lý và số liệu thống kê giữa ba cơ quan quản lý chưa thống nhất. Một số dự án không có hợp đồng, không nộp tiền bảo đảm và chưa lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (EIA).
Đối với dự án đường sắt Lào – Trung Quốc, tính đến tháng 6/2026, tổng số tiền bồi thường đã chi trả đạt 1.640,47 tỷ Kip, còn 209,51 tỷ Kip chưa được chi trả. Bên cạnh đó, chủ sở hữu của 600 thửa đất bị ảnh hưởng vẫn chưa nhận tiền bồi thường.
Cơ quan Thanh tra Nhà nước cũng đôn đốc giải quyết các ảnh hưởng từ quá trình xây dựng và công tác bố trí tái định cư. Trong tổng số 349 căn nhà tái định cư, đã có 257 căn có người dân vào ở. Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp liên quan cũng được tăng cường giám sát nhằm bảo đảm tính minh bạch.
Trước những tồn tại được phát hiện, Chủ tịch Cơ quan Thanh tra Nhà nước Lào Vanxay Phongsavanh đề nghị các cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương tập trung khắc phục những hạn chế, chấn chỉnh công tác quản lý và thực hiện nghiêm các chính sách, quy định pháp luật trong từng lĩnh vực.
Tổng hợp
