Đến giữa tháng 6/2026, Lào đã công bố thành lập 379/621 xã theo mô hình chính quyền địa phương mới, đạt khoảng 61% kế hoạch, trải rộng tại 110 huyện thuộc Thủ đô Viêng Chăn và 17 tỉnh.
Việc thành lập xã là bước triển khai Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khóa XI về đẩy mạnh đường lối đổi mới theo chiều sâu, tạo chuyển biến mạnh mẽ, sâu sắc và toàn diện trong công tác lãnh đạo của Đảng, nhất là đổi mới hệ thống chính quyền địa phương. Theo mô hình mới, xã là cấp chính quyền địa phương thấp nhất, trong khi bản được xác định là tổ chức cộng đồng. Trên cơ sở đó, Ban Tổ chức Trung ương Đảng đã nghiên cứu, xây dựng và sửa đổi các văn bản pháp lý phục vụ việc chuẩn bị thành lập xã trên phạm vi cả nước. Lào dự kiến thành lập tổng cộng 621 xã. Đến giữa tháng 6/2026, cả nước đã công bố thành lập 379 xã, tương đương khoảng 61%, tại 110 huyện thuộc Thủ đô Viêng Chăn và 17 tỉnh.
Trả lời phỏng vấn Thông tấn xã Lào ngày 3/7/2026, ông Pongphon Xayachack, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương thuộc Ban Tổ chức Trung ương Đảng, cho biết xã là cơ quan hành chính cấp thấp nhất trong hệ thống chính quyền địa phương, có nhiệm vụ quản lý nhà nước về chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa – xã hội, quốc phòng – an ninh, bảo vệ và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, môi trường và các nguồn lực khác tại địa bàn. Xã cũng có trách nhiệm chỉ đạo, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch phát triển bản trong phạm vi quản lý của mình. Việc thành lập xã thời gian qua được triển khai theo đúng kế hoạch, phù hợp với Luật Chính quyền địa phương sửa đổi năm 2025 và các quy định liên quan.
Các bộ, cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương đã chuẩn bị văn bản pháp lý, con dấu, cơ sở hạ tầng và các điều kiện cần thiết cho hoạt động của xã. Nhiều địa phương chủ động rà soát, chuẩn bị nhân sự, bảo đảm tiến độ thành lập xã theo kế hoạch. Nguồn nhân lực cho cấp xã chủ yếu được bố trí từ đội ngũ công chức, quân đội, công an hiện có ở cấp huyện, cụm bản và một số cán bộ bản đủ điều kiện, nhờ đó không làm tăng biên chế. Một số cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cũng hỗ trợ máy tính, thiết bị văn phòng và vật tư phục vụ hoạt động của xã.
Tại những xã đã đi vào hoạt động, việc cung cấp dịch vụ công, thu phí và lệ phí đối với các loại giấy tờ được tổ chức theo hướng tập trung tại một đầu mối, giúp chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục cho người dân.
Tuy vậy, quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn. Công tác tuyên truyền về mô hình xã chưa thật sự sâu rộng, khiến nhiều đơn vị lúng túng trong nghiên cứu, chuẩn bị và tổ chức thực hiện. Một số địa phương gặp khó trong bố trí nhân sự, nhất là đội ngũ lãnh đạo xã.
Có nơi bố trí trưởng bản là Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ huyện nhưng không phải công chức giữ chức Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Ủy ban chính quyền xã. Nhiều xã chưa có trụ sở làm việc hoàn chỉnh, còn thiếu trang thiết bị, vật tư phục vụ công việc và ngân sách hoạt động.
Một bộ phận người dân ở xa trung tâm xã phản ánh thời gian và chi phí đi lại tăng so với trước đây khi làm thủ tục tại văn phòng bản. Một số điểm phục vụ của xã cũng rơi vào tình trạng quá tải do nhiều công việc của các bản được tập trung giải quyết tại một địa điểm.
Tổng hợp
