Trong 8 tháng đầu năm 2026, thiên tai đã ảnh hưởng tới hơn 136.000 người tại Lào, gây thiệt hại hàng chục tỷ Kíp, làm hư hỏng hàng nghìn héc-ta sản xuất nông nghiệp cùng nhiều tuyến đường, cầu, trường học và công trình thủy lợi. Trước nguy cơ mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất tiếp tục diễn biến phức tạp, Chính phủ Lào đang đặt nhiệm vụ phòng, chống và phục hồi sau thiên tai vào nhóm ưu tiên từ nay đến cuối năm.
Từ đầu năm đến tháng 8, Lào ghi nhận 30 đợt thiên tai, ảnh hưởng tới 14 tỉnh, thành phố, 64 huyện, 723 bản và 10.415 hộ gia đình với tổng cộng 136.495 người bị tác động. Thiên tai làm 5 người thiệt mạng; 38 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn, hơn 7.000 nhà khác bị hư hỏng một phần.
Thiệt hại đặc biệt lớn đối với sản xuất nông nghiệp – lĩnh vực vẫn đóng vai trò quan trọng đối với sinh kế của phần lớn dân cư Lào. Khoảng 23.276 ha lúa và hơn 1.042 ha cây trồng khác bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, 235 tuyến đường, 23 cây cầu, 41 công trình thủy lợi, 61 trường học cùng nhiều cơ sở hạ tầng khác bị hư hỏng. Tổng giá trị thiệt hại ban đầu được xác định hơn 46,25 tỷ Kíp.
Riêng đợt thiên tai lớn từ cuối tháng 6 đến ngày 18/8 đã tác động tới 9 tỉnh, trong đó có các địa bàn phía Nam như Xa-la-van, Xê Kông và Chăm-pa-xắc, với tổng thiệt hại sơ bộ khoảng 26,68 tỷ Kíp. Điều này cho thấy thiên tai năm nay không chỉ tập trung tại các tỉnh miền núi phía Bắc – nơi thường xuyên đối mặt với lũ quét và sạt lở – mà đã ảnh hưởng trên phạm vi rộng từ Bắc xuống Nam.
Mưa lũ gây sức ép lên hệ thống giao thông và sản xuất
Địa hình phần lớn là đồi núi, mạng lưới giao thông còn hạn chế và nhiều cộng đồng dân cư nằm dọc các con sông khiến Lào đặc biệt dễ tổn thương trước mưa lớn kéo dài. Trong mùa mưa, sạt lở có thể khiến nhiều tuyến đường bị chia cắt, làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa, gián đoạn hoạt động sản xuất, xây dựng và thương mại. Báo cáo của Bộ Công Thương cũng cho biết mưa lớn, sạt lở ở miền Bắc đã ảnh hưởng đến vận chuyển và cung ứng xăng dầu tại một số khu vực.
Ảnh hưởng của thiên tai vì thế không chỉ thể hiện ở giá trị tài sản bị phá hủy trực tiếp. Việc hàng nghìn héc-ta lúa, hoa màu bị ngập hoặc hư hỏng còn có nguy cơ làm giảm thu nhập của người dân nông thôn, gây sức ép lên nguồn cung lương thực và giá cả trong những tháng tiếp theo. Đây là vấn đề đáng chú ý trong bối cảnh Chính phủ Lào đang đặt mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức một chữ số và hạn chế biến động giá các mặt hàng thiết yếu.
Huy động nguồn lực cứu trợ và dự trữ quốc gia
Trước các đợt thiên tai vừa qua, Chính phủ Lào đã huy động quân đội, công an, chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan tham gia cứu hộ, hỗ trợ người dân và khôi phục hạ tầng. Cơ quan quản lý thiên tai Trung ương đã bố trí khoảng 1,6 tỷ Kíp hỗ trợ khẩn cấp cho các địa phương bị ảnh hưởng. Đồng thời, khoảng 197 tấn gạo, trị giá hơn 4,33 tỷ Kíp, cùng nhiều hàng hóa thiết yếu đã được cấp phục vụ cứu trợ.
Nguồn dự trữ hiện có gồm khoảng 1.402 tấn gạo dự trữ quốc gia; Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) có thêm 874 tấn gạo, 323 tấn thực phẩm đóng hộp và khoảng 47 tấn dầu ăn sẵn sàng phục vụ các tình huống khẩn cấp. Quỹ Quản lý thiên tai Trung ương có khoảng 30 tỷ Kíp, ngoài ra Lào còn tham gia cơ chế bảo hiểm rủi ro thiên tai khu vực, có khả năng nhận khoản bồi thường từ khoảng 1–8 triệu USD tùy mức độ ảnh hưởng.
Nguy cơ chưa dừng lại
Điểm đáng lo ngại là giai đoạn rủi ro cao nhất của năm 2026 chưa hoàn toàn kết thúc.
Theo lãnh đạo cấp cao của Lào dẫn các dự báo khí tượng cho rằng nước này tiếp tục có nguy cơ đối mặt với mưa lớn kéo dài, bão nhiệt đới, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất và các hiện tượng thời tiết cực đoan trong những tháng tới. Chính phủ cũng đặc biệt lưu ý khả năng xuất hiện các diễn biến thời tiết bất thường liên quan đến giai đoạn 2026–2027. Bộ Lao động và Phúc lợi Xã hội, với vai trò cơ quan thường trực của Ban Quản lý thiên tai Trung ương, được giao làm đầu mối phối hợp với các bộ, ngành và địa phương xây dựng phương án ứng phó từ sớm, thay vì chỉ tập trung khắc phục sau khi thiên tai xảy ra. Bên cạnh đó, việc an toàn đập và hồ chứa là một nội dung đặc biệt quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân cũng như việc phát triển kinh tế. Chính phủ cũng đã yêu cầu các cơ quan chức năng tiếp tục kiểm tra việc vận hành các hồ chứa, bảo đảm an toàn công trình trong mùa mưa, đồng thời điều tiết nước phù hợp với yêu cầu sản xuất điện và phòng, chống lũ.
Bài toán dài hạn về khả năng chống chịu
Các số liệu của năm 2026 một lần nữa cho thấy thiên tai đang trở thành một yếu tố ngày càng có ảnh hưởng tới tăng trưởng và ổn định kinh tế của Lào.
Một trận lũ không chỉ gây thiệt hại nhà cửa và hoa màu, mà còn có thể làm gián đoạn giao thông, tăng chi phí logistics, đình trệ các dự án đầu tư, ảnh hưởng nguồn cung hàng hóa và làm phát sinh thêm nhu cầu chi ngân sách. Đối với một nền kinh tế còn hạn chế về nguồn lực tài chính và hệ thống hạ tầng chưa đồng đều, tác động cộng hưởng này có thể kéo dài lâu hơn rất nhiều so với thời gian xảy ra thiên tai.
Do đó, thách thức đối với Lào không còn chỉ là tăng lượng hàng cứu trợ hay ngân sách khắc phục hậu quả. Quan trọng hơn là nâng khả năng chống chịu của hệ thống hạ tầng, hoàn thiện cảnh báo sớm, kiểm soát chặt an toàn hồ đập, bảo vệ các tuyến giao thông huyết mạch, bố trí lại sản xuất tại khu vực có nguy cơ cao và xây dựng cơ chế tài chính đủ mạnh cho phòng, chống thiên tai.
Từ nay đến cuối năm 2026, trong khi Chính phủ Lào tiếp tục tập trung ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng, diễn biến mưa lũ sẽ là một trong những biến số lớn cần theo dõi. Khả năng chủ động phòng ngừa và phục hồi nhanh sau thiên tai không chỉ quyết định mức độ thiệt hại trước mắt, mà ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng đối với an ninh kinh tế, an ninh lương thực và phát triển bền vững của Lào trong những năm tới.
