Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith kêu gọi tăng cường nỗ lực ở cả trong nước và quốc tế nhằm đẩy nhanh tiến độ rà phá vật nổ chưa nổ (UXO), ngăn chặn thêm những thương vong do tàn dư chiến tranh gây ra.
Trong cuộc phỏng vấn nhân dịp 30 năm thành lập Chương trình Quốc gia về rà phá vật nổ chưa nổ của Lào (UXO Lao), Chủ tịch nước Thongloun Sisoulith nhấn mạnh, dù chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, UXO vẫn là mối đe dọa thường trực đối với tính mạng và sinh kế của người dân Lào.
Nhắc lại giai đoạn 1964–1973, khi Lào hứng chịu các đợt ném bom quy mô lớn, Chủ tịch nước cho biết hơn 580.000 lượt xuất kích đã thả trên 2 triệu tấn bom xuống lãnh thổ nước này – trung bình 8 phút có một chuyến bay trong suốt 9 năm. Ước tính khoảng 270 triệu bom chùm đã được sử dụng, khiến Lào trở thành quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất thế giới tính theo đầu người. Sự tàn phá diễn ra trong bối cảnh dân số Lào khi đó chỉ khoảng 3 triệu người, làm cơ sở hạ tầng và điều kiện sống bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Sau chiến tranh, khoảng 30% số bom chùm – tương đương khoảng 80 triệu vật nổ nhỏ – vẫn còn sót lại dưới lòng đất. Khi vô tình chạm phải, các vật nổ này có thể phát nổ, gây thương tích, tàn tật và tử vong mỗi năm. “Chiến tranh đã kết thúc, nhưng chúng ta vẫn chưa thực sự an toàn,” Chủ tịch nước chia sẻ, nhấn mạnh nỗi đau mà nhiều gia đình Lào vẫn đang gánh chịu.
Xác định rà phá UXO là nhiệm vụ ưu tiên quốc gia, Chính phủ Lào đã thành lập Chương trình Quốc gia về UXO theo Quyết định số 49/PM ngày 13/2/1996 của Thủ tướng Chính phủ. Với sự hỗ trợ của United Nations Development Programme (UNDP), United Nations Children’s Fund (UNICEF) cùng nhiều đối tác phát triển, UXO Lao hoạt động như một tổ chức rà phá mang tính nhân đạo.
Theo Chủ tịch nước Thongloun Sisoulith, công tác rà phá UXO không chỉ bảo đảm an toàn cho người dân mà còn gắn trực tiếp với mục tiêu giảm nghèo và phát triển bền vững. Khi đất đai được làm sạch, người dân có thể yên tâm sản xuất, mở rộng canh tác và cải thiện đời sống.
Lào đã triển khai Chiến lược “Con đường An toàn phía trước” (Safe Path Forward) qua ba giai đoạn 2003–2010, 2011–2020 và 2021–2030, đồng thời lồng ghép công tác UXO vào các kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội quốc gia.
Đặc biệt, Lào đã xây dựng Mục tiêu số 18 – “Cuộc sống an toàn khỏi vật nổ chưa nổ” – trong khuôn khổ các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs), trở thành quốc gia duy nhất bổ sung một mục tiêu phát triển bền vững riêng ở cấp quốc gia để xử lý hậu quả vật nổ còn sót lại sau chiến tranh.
Trên bình diện quốc tế, Lào là quốc gia thứ hai ký và phê chuẩn Công ước về Cấm sử dụng, sản xuất, chuyển giao và tích trữ bom chùm (Convention on Cluster Munitions – CCM) năm 2008; đăng cai Hội nghị các quốc gia thành viên lần thứ nhất năm 2010 và dự kiến chủ trì Hội nghị rà soát lần thứ ba tổ chức tại Viêng Chăn trong năm nay.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch nước, với tiến độ hiện nay, công tác rà phá có thể mất hàng trăm năm mới hoàn tất. Vì vậy, Lào cần tiếp tục huy động nguồn lực, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong khảo sát và xử lý vật nổ.
Hiện UXO Lao có 1.705 cán bộ, nhân viên, trong đó có 492 nữ, với 148 đội công tác hoạt động tại 9 tỉnh. Từ năm 2008 đến nay, chương trình ghi nhận 747 vụ tai nạn liên quan UXO, với 1.233 nạn nhân, gồm 919 người bị thương và 314 người thiệt mạng.
Riêng năm 2025 xảy ra 15 vụ tai nạn với 25 nạn nhân; đến nay trong năm 2026 đã ghi nhận 2 vụ tai nạn và 7 nạn nhân.
Từ năm 1996 đến ngày 5/2/2026, lực lượng UXO Lao đã vô hiệu hóa hơn 2 triệu vật nổ, trong đó có trên 1,25 triệu bom chùm. Khảo sát phi kỹ thuật được thực hiện tại 3.124 bản; khảo sát kỹ thuật xác định 254.235 ha khu vực nguy hiểm và đến nay đã làm sạch 101.569 ha.
Từ năm 2015, chương trình đã hỗ trợ 1.850 nạn nhân và tổ chức hơn 42.000 buổi tuyên truyền, giáo dục phòng tránh rủi ro.
Khẳng định nhân dân Lào thấu hiểu nỗi đau chiến tranh, Chủ tịch nước Thongloun Sisoulith nhấn mạnh cần tiếp tục chung tay vì hòa bình, an toàn và một tương lai không còn xung đột, để những tàn dư chiến tranh không còn cướp đi sinh mạng của các thế hệ mai sau.
Tổng hợp
