Quan hệ hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Lào luôn là điểm sáng trong mối quan hệ hữu nghị đặc biệt, thủy chung, son sắt giữa hai dân tộc. Không chỉ là cầu nối tri thức, hợp tác giáo dục còn là nền tảng vững chắc cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội của mỗi quốc gia.
Lịch sử hợp tác và những bước chuyển mình
Ngay từ những năm 1960, Việt Nam đã tiếp nhận lưu học sinh Lào vào học tại các trường đại học lớn như Đại học Bách Khoa, Đại học Tổng hợp…, đồng thời xây dựng các trường phổ thông ở các tỉnh miền núi Thái Nguyên, Bắc Giang, Vĩnh Phú, Hà Bắc, Thanh Hóa…để đào tạo. Đến những năm 1990, hợp tác giáo dục được nâng lên một tầm cao mới với sự chỉ đạo của chính phủ hai nước, tập trung vào đào tạo trình độ đại học và các ngành mũi nhọn, đánh dấu một bước chuyển chiến lược nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Lưu học sinh Lào tại Thái Nguyên năm 1960. (Nguồn: https://www.vietnamplus.vn/)
Cho đến nay, Việt Nam đang là quốc gia dẫn đầu trên thế giới về đào tạo lưu học sinh Lào. Trong năm học 2023-2024, có 10.190 lưu học sinh Lào đang theo học tại các cơ sở giáo dục ở 54 tỉnh, thành của Việt Nam, bao gồm các cấp học như đại học, thạc sĩ, tiến sĩ và các chương trình chuyên ngành khác. Năm 2025, Việt Nam tiếp tục cấp 1.160 suất học bổng cho lưu học sinh Lào ở các cấp học khác nhau.
Những dấu ấn hợp tác nổi bật
Hợp tác giáo dục Việt Nam – Lào được triển khai ở nhiều cấp độ, từ cấp quốc gia, cấp tỉnh, đến cấp trường học và đoàn thể, thể hiện sự sâu rộng và toàn diện.
- Cấp Quốc gia: Hai Bộ Giáo dục đã cùng xây dựng Đề án “Nâng cao chất lượng hiệu quả hợp tác Việt Nam – Lào trong lĩnh vực giáo dục và phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2021-2030”. Đề án này tập trung vào các mục tiêu: đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Lào với hàng nghìn suất học bổng hàng năm; nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh, sinh viên và cán bộ Lào bằng việc cử đoàn giáo viên Việt Nam sang giảng dạy tại Lào; chuẩn hóa quy trình tuyển sinh, giảng dạy, kiểm định chất lượng, cùng với việc nâng cấp cơ sở vật chất và các chương trình học.
- Cấp Tỉnh: Nhiều tỉnh của Việt Nam đã có các chương trình hợp tác hiệu quả với các tỉnh của Lào. Điển hình như:
- Sơn La đã tiếp nhận gần 2.300 lưu học sinh Lào từ năm 2001 đến nay và tổ chức các khóa tiếng Việt cho hơn 3.900 lượt học sinh Lào. Tỉnh cũng tổ chức tọa đàm với các tỉnh Bắc Lào để chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ đào tạo.
- Bắc Ninh cam kết hỗ trợ tỉnh Houaphanh xây dựng một trường tiểu học và cấp học bổng cho học sinh.
- Nghệ An đã ký thỏa thuận hợp tác với Xiêng Khoảng, Hủa Phăn, Bô Ly Khăm Xay và duy trì quan hệ truyền thống với Viêng Chăn cùng nhiều tỉnh khác.
- Quảng Bình kết nghĩa với Khăm Muộn; Quảng Trị với Savannakhet và Sekong; Thái Nguyên với Luang Prabang; Bắc Giang với Xaysomboun; Đà Nẵng với Savannakhet…
- Cấp trường: Các trường đại học của Việt Nam cũng có những hợp tác chặt chẽ với các cơ sở giáo dục tại Lào. Nổi bật như:
- Đại học CNTT&TT Thái Nguyên hợp tác với Trường Cao đẳng Kỹ thuật Nghề Hữu nghị Viêng Chăn – Hà Nội và Trường Cao đẳng Quản trị Kinh doanh Settha trong các lĩnh vực giảng dạy tiếng Việt, tuyển sinh, đào tạo, nghiên cứu khoa học và trao đổi kinh nghiệm.
- Đại học Sư phạm Thái Nguyên phối hợp với Trường phổ thông Sompanya ở Viêng Chăn để nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ, giáo viên và tổ chức các khóa bồi dưỡng, trao đổi học sinh.
- Đại học Cửu Long phối hợp với Viện Nghiên cứu Khoa học Giáo dục, Bộ Giáo dục – Thể thao Lào, để thành lập Trung tâm đào tạo tiếng Việt nhằm bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, chuyên viên và học sinh Lào trước khi sang Việt Nam học tập.
- Trường Đại học Phenikaa đã ký kết văn bản hợp tác chiến lược với Vụ Công tác sinh viên – Bộ Giáo dục và Thể thao Lào (năm 2022). Theo đó, Phenikaa sẽ cấp các suất học bổng toàn phần cho học sinh Lào sang học đại học tại Việt Nam (định mức như học bổng chính phủ bao gồm học phí, sinh hoạt phí, chi phi đi lại …), đồng thời sẽ cấp học bổng trao đổi sinh viên cho các trường Đại học Lào.
Trường Đại học CNTT và Truyền thông Thái Nguyên đã ký kết văn bản hợp tác với Trường CĐ Kỹ thuật Nghề Hữu nghị Viêng Chăn – Hà Nội
- Cấp đoàn thể:
- Tỉnh đoàn Quảng Bình và Đoàn Thanh niên Khăm Muộn: tăng cường giao lưu, giáo dục thế hệ trẻ, phối hợp hoạt động.
- Hội LHPN Quảng Bình và Hội PN Khăm Muộn: giáo dục tuyên truyền, giao lưu, bồi dưỡng.
Cộng đồng người Việt tại Lào – nhịp cầu ngôn ngữ và văn hóa
Cộng đồng người Việt tại Lào cũng đóng góp tích cực vào việc phát triển giáo dục bằng cách xây dựng các trường học, trong đó tiếng Việt là một môn học chính. Tiêu biểu có các trường Lạc Hồng, Thống Nhất, Nguyễn Trãi, Hữu nghị Lào – Việt, Hoàng Oanh tại Savannakhet; Trường Hùng Vương ở Luang Prabang; Trường Xiêng Vang và Trường THCS Thống Nhất tại Khammouane; Trường Xiêng Vang ở Noọng Buốc; Trường tiểu học Hữu nghị tại Champasak…
Một số cơ sở giáo dục khác được Chính phủ Việt Nam hoặc các tổ chức tại Việt Nam hỗ trợ xây dựng, như Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du, trường THPT Hữu Nghị Việt Lào, trường Cao đẳng Kỹ thuật Nghề Hữu nghị Viêng Chăn – Hà Nội tại Viêng Chăn; trường song ngữ Lào – Việt tại Oudomxay; trường Hữu nghị Quảng Bình – Khammouane; Trường Hữu nghị tại Salavane; trường THPT Pong Kham ở Luang Prabang…
Nguồn lực giáo viên – thực trạng và thách thức
Đội ngũ giáo viên Việt Nam giảng dạy tại Lào hiện được huy động qua hai kênh chính: Bộ GD&ĐT tuyển chọn theo nhiệm kỳ (trung bình khoảng 30 người/năm) và các địa phương biên giới hoặc kết nghĩa (Quảng Bình, Quảng Trị, Bắc Giang, Thái Nguyên…) cử đi biệt phái. Một số ít giáo viên được tuyển trực tiếp từ cộng đồng người Việt hoặc là người Lào từng học tại Việt Nam.
Nhu cầu học tiếng Việt và học chương trình giáo dục Việt Nam ở Lào không ngừng gia tăng, trong khi số lượng giáo viên và trường lớp chưa đáp ứng kịp. Đặc biệt, con em cộng đồng người Việt muốn học chương trình chuẩn Việt Nam nhưng chưa có đội ngũ giáo viên hoặc cơ sở giáo dục phù hợp để đáp ứng nhu cầu này.
Định hướng tương lai: Xây dựng một trường học Việt tại Lào
Quan hệ hợp tác giáo dục Việt Nam – Lào là một mối quan hệ gắn bó bền chặt, thể hiện xuyên suốt từ lịch sử đến hiện tại qua nhiều hình thức khác nhau. Nhu cầu dạy và học tiếng Việt tại Lào chủ yếu tập trung vào lĩnh vực ngôn ngữ, phục vụ cộng đồng người Việt và người Lào có nhu cầu học tiếng Việt để giao tiếp, học tập, hợp tác kinh tế – văn hóa. Hiện tại, chưa có một chương trình đào tạo của Việt Nam được triển khai tại Lào. Các cơ sở giáo dục do phía Việt Nam hỗ trợ mở ở Lào phần lớn dạy ngôn ngữ tiếng Việt, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập liên thông, đào tạo đa ngành. Học sinh, sinh viên Lào vẫn chủ yếu sang Việt Nam học tập các bậc cao đẳng, đại học, sau đại học; các khóa bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực cũng chủ yếu diễn ra tại Việt Nam. Vì vậy, Việc xây dựng một trường học Việt Nam tại Lào được xem là cần thiết để đáp ứng toàn diện nhu cầu học tập và giao lưu giữa hai nước. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần:
- Mở rộng chương trình song ngữ Việt – Lào ở cả bậc phổ thông và đại học.
- Nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý thông qua các khóa bồi dưỡng về phương pháp sư phạm hiện đại và ứng dụng công nghệ giáo dục.
- Chuẩn hóa giáo trình và tài liệu giảng dạy để đảm bảo nội dung thống nhất, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của người học tại Lào.
- Quảng bá văn hóa Việt Nam thông qua các sự kiện văn hóa – nghệ thuật, giao lưu văn nghệ và triển lãm sách để tạo môi trường học tập sinh động và củng cố tình hữu nghị giữa hai nước.
Trong bối cảnh hợp tác giáo dục Việt Nam – Lào đang ở giai đoạn phát triển mạnh mẽ, việc xây dựng một trường học Việt Nam tại Lào hội tụ nhiều thuận lợi rõ rệt. Trước hết, nền tảng quan hệ hữu nghị đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa hai nước tạo sự ủng hộ chính trị vững chắc từ cả cấp trung ương đến địa phương. Tiếp đó, mạng lưới hợp tác sẵn có giữa các bộ, ngành, tỉnh thành và trường học hai bên đã hình thành hành lang pháp lý, kinh nghiệm quản lý, cùng nguồn nhân lực ban đầu để triển khai. Nhu cầu học tiếng Việt và chương trình giáo dục Việt Nam tại Lào đang gia tăng nhanh chóng, không chỉ từ cộng đồng người Việt mà còn từ người Lào mong muốn học tập, hợp tác với Việt Nam. Bên cạnh đó, các dự án giáo dục, trường song ngữ và trung tâm tiếng Việt đã được xây dựng trước đó sẽ là nền tảng hạ tầng, mô hình tham chiếu và nguồn lực hỗ trợ thiết thực cho việc hình thành một ngôi trường Việt Nam quy mô, hiện đại ngay trên đất Lào.
Trong chặng đường mới, việc hình thành một trường học Việt Nam tại Lào sẽ là điểm nhấn chiến lược, góp phần lan tỏa tiếng Việt, mở rộng cơ hội học tập và thúc đẩy giao lưu văn hóa. Đây không chỉ là bước phát triển của ngành giáo dục, mà còn là minh chứng sống động cho khát vọng cùng nhau xây dựng một tương lai phồn vinh và gắn kết lâu dài giữa hai quốc gia.
Theo Lyly Nguyen
