Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng hùng cường và thịnh vượng, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang đứng trước những vận hội lớn để bứt phá. Đây không chỉ là khu vực giàu bản sắc văn hóa, giữ vị trí chiến lược về quốc phòng – an ninh, mà còn là vùng đất giàu tiềm năng về nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch, năng lượng tái tạo và kinh tế xanh. Trong bối cảnh đó, chính sách dân tộc không chỉ dừng lại ở vai trò an sinh – hỗ trợ, mà cần được nâng tầm thành chiến lược phát triển toàn diện, bền vững và chủ động, nhằm phát huy nội lực, khai mở tiềm năng và bảo đảm sự hòa nhập công bằng cho đồng bào các dân tộc thiểu số – những chủ thể quan trọng trong hành trình phát triển của đất nước.
Vùng dân tộc thiểu số và miền núi Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trong những động lực phát triển mới của đất nước. Trước hết, đây là khu vực sở hữu hệ sinh thái tự nhiên phong phú, khí hậu đa dạng, tài nguyên rừng, đất đai, dược liệu, thủy năng và không gian phát triển rộng lớn cho nông nghiệp sinh thái, kinh tế xanh và du lịch bền vững. Những năm qua, với sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ Việt Nam, nhiều cơ chế, chính sách lớn đã được ban hành và triển khai đồng bộ. Nổi bật là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030, tạo ra khuôn khổ toàn diện cho đầu tư hạ tầng, phát triển giáo dục, y tế, sinh kế, giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng жизни người dân. Các nguồn lực ngày càng được phân bổ tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, giúp người dân vùng cao từng bước tiếp cận tốt hơn các dịch vụ thiết yếu và tham gia chủ động vào quá trình phát triển.
Tiềm năng nông – lâm nghiệp đang được đánh thức mạnh mẽ. Nhiều địa phương đã hình thành các vùng chuyên canh dược liệu, cây ăn quả đặc sản, chè, cà phê, rau củ hữu cơ và sản phẩm nông nghiệp sạch gắn với chứng nhận VietGAP, hữu cơ và chương trình OCOP. Những mô hình này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn tạo sinh kế ổn định, bền vững cho đồng bào. Du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái đang trở thành hướng phát triển nổi bật. Việc khai thác sông nước, rừng núi, ruộng bậc thang, bản làng truyền thống gắn với bản sắc văn hóa độc đáo của từng dân tộc đã đưa nhiều địa phương như Mộc Châu, Mù Cang Chải, Sa Pa, Đồng Văn, Pù Luông, Tây Nguyên… trở thành điểm đến hấp dẫn trong và ngoài nước. Du lịch không chỉ mang lại nguồn thu trực tiếp mà còn tạo động lực lan tỏa cho bảo tồn văn hóa, nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện đời sống người dân.
Chuyển đổi số và công nghệ cũng đang mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho vùng dân tộc thiểu số. Nhiều thanh niên dân tộc đã chủ động tiếp cận thương mại điện tử, mạng xã hội, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, bán hàng trực tuyến các sản phẩm thổ cẩm, mật ong, trà, cà phê, đồ thủ công mỹ nghệ. Công nghệ đang từng bước rút ngắn khoảng cách vùng miền, giúp người dân vùng cao tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Đặc biệt, lực lượng lao động trẻ dồi dào trong đồng bào dân tộc thiểu số là nguồn lực quan trọng cho đổi mới sáng tạo. Khi được đào tạo bài bản và hỗ trợ khởi nghiệp, lớp thanh niên này hoàn toàn có thể trở thành những hạt nhân phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế văn hóa trong chính cộng đồng của mình.
Việt Nam có 54 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 15% dân số, chủ yếu ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa và biên giới. Đây vừa là không gian văn hóa giàu bản sắc, vừa là địa bàn chiến lược về phát triển kinh tế, quốc phòng – an ninh và đối ngoại nhân dân. Trong kỷ nguyên phát triển mới, chính sách dân tộc cần được đổi mới toàn diện theo hướng bền vững, hiện đại và hội nhập, bảo đảm không để ai bị bỏ lại phía sau. Trọng tâm hàng đầu là nâng cao nội lực của cộng đồng dân tộc thiểu số. Chính sách cần chuyển mạnh từ hỗ trợ thụ động sang trao quyền, trao cơ hội – đầu tư cho giáo dục, đào tạo nghề, khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp nhỏ và kinh tế hợp tác. Nâng cao tri thức, kỹ năng, năng lực quản trị chính là chìa khóa để người dân tự chủ, tự vươn lên bằng chính sức mình.
Song song với đó là hiện đại hóa hạ tầng theo hướng đồng bộ và thông minh. Không chỉ là đường sá, điện, nước, trường học, trạm y tế, mà còn là hạ tầng số, kết nối Internet, dịch vụ công trực tuyến. Chuyển đổi số cần được đưa đến tận bản làng, giúp người dân tiếp cận thông tin, học tập từ xa, thương mại điện tử và các dịch vụ thiết yếu của Nhà nước. Chính sách dân tộc trong kỷ nguyên mới cũng phải bảo đảm phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa. Du lịch cộng đồng, sản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống cần được phát triển gắn với bảo tồn tiếng nói, chữ viết, lễ hội, tri thức bản địa. Văn hóa không chỉ là di sản mà còn là nguồn lực cho phát triển.
Một yêu cầu có tính nguyên tắc là đồng bào dân tộc thiểu số phải được tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định, giám sát và thực thi chính sách. Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi xuất phát từ thực tiễn, từ nhu cầu và nguyện vọng chính đáng của người dân, trên tinh thần đồng hành, đối thoại và tôn trọng. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chính sách dân tộc cũng cần chú trọng hợp tác xuyên biên giới, nhất là tại các khu vực giáp Lào, Campuchia, Trung Quốc; hỗ trợ xây dựng thương hiệu cho sản phẩm vùng dân tộc, kết nối thị trường khu vực và quốc tế thông qua nền tảng số.
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang từng bước trở thành vùng động lực mới của phát triển bền vững. Khi được đầu tư đúng hướng, trao quyền thực chất và khơi dậy nội lực, đồng bào các dân tộc thiểu số sẽ trở thành lực lượng quan trọng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, bảo tồn văn hóa, giữ vững ổn định xã hội và củng cố quốc phòng – an ninh. Chính sách dân tộc trong giai đoạn mới vì vậy không chỉ là trách nhiệm, mà còn là chiến lược lâu dài để xây dựng một Việt Nam phát triển hài hòa, bao trùm, đoàn kết, thịnh vượng và hạnh phúc.
Tổng hợp
