Rồi tháng 5 năm ngoái, trước ngày cùng đồng đội về thăm lại chiến trường xưa Cánh Đồng Chum, Lào, tôi bay sớm từ TP Hồ Chí Minh ra Hà Nội, đi dọc hai dãy phố Hàng Khoai và Hàng Vải công phu tìm chọn mua những chiếc điếu cày. Bởi trong đoàn chúng tôi lên đường ngày mai, có Đinh Trọng Tuấn – nguyên lính Sư 341 miền Tây Nghệ An nghiện thuốc lào hạng nặng. Thằng này rất hay là đời quân ngũ 5 năm, cũng quân phong quân kỷ nghiêm lắm, thế mà cứ bì bẹt binh nhất mãi. Chỉ đến khi phục viên về làng, đánh đùng một cái, lại thành ra ông anh “cọc chèo” của một vị tướng to lắm. Tuấn xa đời lính nhiều năm nay, về sống giữa thủ đô đủ loại thuốc lá thơm, mà vẫn giữ nguyên chất lính và vẫn kè kè cái điếu thuốc lào bên mình. Nhớ cái đêm ở Đồng Hới, Quảng Bình cách đây ít hôm, anh em rủ nhau đi xem phim con nó làm (Truyền thuyết về Quán Tiên). Nửa đêm Tuấn nó thèm thuốc lào quá, nhất quyết bỏ vợ đấy đi tìm điếu nên hai anh em phải bắt taxi ra ga Đồng Hới, đánh thức bà chủ quán chè chén dậy, đưa một tờ trăm ngàn phẳng phiu mượt mà để xin mua một ấm trà nóng và “thuê” chiếc điếu cày cho nó bắn tanh tách liền mấy phát, khói bay còn hơn cả khói tàu về sân ga…
Sang Cánh Đồng Chum, với chiếc điếu cày này, ông binh nhất Đinh Trọng Tuấn rít lên sảng khoái, khói bay nghi ngút. Nói thật, từng là người lính Cánh Đồng Chum ù đặc tai vì bom đạn, những lúc này nghe tiếng rít điếu cày của thằng Tuấn và anh em, tôi bỗng thấm thía muốn trào nước mắt và nghe thấy hay hơn bất kỳ một bản giao hưởng nào…
Đến ngày xa Cánh Đồng Chum, thằng Tuấn nhất quyết mang chiếc điếu cày về Hà Nội làm kỷ niệm. Còn những chiếc kia, tôi gửi lại Cánh Đồng Chum cho những đồng đội đi sau, và cả những hương hồn ngườilính quê ta năm xưa chiến đấu ở đây chiều chiều lại thong thả phả khói lên bầu trời ngát xanh thanh bình…
Năm 1969… Nhập ngũ được ít ngày, chúng tôi được quẳng ngay lên một chiếc xe Gaz phủ bạt kín mít, chạy một mạch suốt ngày suốt đêm cho đến lúc bừng mắt dậy, lính tráng ngơ ngác hỏi nhau đây là đâu, thì người sĩ quan quân lực dẫn đường cho hay: “Đất Lào rồi”, nghĩa là chiến trường Lào rồi.
Nhớ buổi đầu mới xách ba lô về khẩu đội, chẳng hiểu vì sao Khẩu đội trưởng Chính lại cứ nhìn tôi gườm gườm:
– Cậu là lính Hà Nội hả?
– Vâng…
– Nhà có gần Bờ Hồ không?
– Cũng gần ạ. Em ở phố Lê Phụng Hiểu…
– Ờ, thích nhỉ. Dưng mà tớ cũng chưa được ra Hà Nội bao giờ, chỉ nghe nói Hà Nội có hồ Hoàn Kiếm gọi là Bờ Hồ thôi.
– Vâng ạ. Khi nào hết giặc mời anh về nhà em chơi, ngay gần hồ Hoàn Kiếm ạ. Anh sẽ được bơi thuyền giữa hồ thoả thích ạ.
Bấy giờ Khẩu đội trưởng Chính mới gật gù:
– Thằng này ăn nói nghe tinh tươm nhỉ? Thế bố mẹ làm gì? Gốc gác gia cảnh ra sao?
Tôi chưa kịp trả lời, đã thấy Thái ghé tai khẩu đội trưởng thì thầm điều gì đấy, làm mắt của khẩu đội trưởng cứ sáng ra.
– Ối giời ơi, vinh dự cho khẩu đội mình quá nhỉ. Ối giời ơi… Thế mẹ cậu là nghệ sĩ à, nghệ sĩ gì, chèo, tuồng hay cải lương? Tớ là thích nhất cái tích chèo Thị Mầu lên chùa đấy cậu ạ. Lúc đầu nghe nói các cậu lính Hà Nội tớ hơi chờn chờn, sợ là một lũ công tử bột ăn hại thì đánh đấm gì nhưng giờ thì hết sức yên tâm rồi. Con một nghệ sĩ nổi tiếng chứ có phải thường đâu…
Lúc bấy giờ Khẩu đội trưởng Chính mới đưa tay phân công nhiệm vụ cho hai thằng:- Bây giờ thế này nhé, cậu Thái ở ngách hầm bên kia, rồi anh Phi sẽ hướng dẫn cho cậu đánh số 2, còn cậu Hoài đánh số 3, nhưng chiều nay còn phải đi làm một nhiệm vụ hết sức quan trọng đã…
Chiều đến, khi mặt trời bắt đầu bớt đi ánh nắng gay gắt, anh Chính thì thào với tôi: “Tầm này chúng nó không đánh nữa đâu, mình đi thôi cậu”. Rồi vừa đi, anh vừa nói: Cậu đã bắt đầu đời lính, và hãy coi đây là nhiệm vụ đầu tiên!.
Băng qua mấy cánh đồng thì vào đến một cánh rừng. Những tán cây săng lẻ cao vút, tỏa một bóng mát dịu dàng xuống con đường giao liên như một sợi chỉ đỏ dệt thêu giữa cánh rừng.
Chọn một ngã ba có mấy tảng đá, anh Chính lấy cái điếu cày ra:
– Mình dừng ở đây cậu ạ. Đây là đường giao liên của cánh bộ binh 959 đi vào mặt trận. Các cậu ấy mới ở hậu phương vào, thuốc men còn ê hề. Nhiệm vụ của chúng mình là dựng cái điếu cày ở đây, phục vụ điếu đóm cho anh em hút thuốc, thế rồi mình khéo léo trình bày hoàn cảnh đơn vị xa hậu phương lâu rồi, thèm thuốc lào lắm, thèm không chịu nổi nữa rồi, và xin anh em mới ở hậu phương vào nhường lại cho một ít để tăng cường sức chiến đấu. Chẳng ai nỡ lòng nào mà tiếc mình đâu cậu ạ, nhất là cùng cảnh lính tráng chiến trường…
Lời anh nói quả như rằng, vừa dứt thì một tốp lính đi qua. Dù chẳng biết là ai nhưng anh Chính đứng ra xoa xoa hai tay hết sức hoan hỉ và hiếu khách:
– Mời anh em dừng chân xơi điếu thuốc đã…
Thấy có điếu cày, lính ta mắt cứ sáng ra, chẳng ai bảo ai sấn ngay lại vớ cái điếu:
Ha ha ha… giữa mặt trận mà có cái ống điếu dài đẹp thế nhỉ. Rít thế này mới sướng các cậu ạ…
Có anh trước khi rít thuốc còn cầm cái điếu ngắm nghía:
– Nói thật chứ đời lính của tớ chưa bao giờ thấy cái điếu nào dài đẹp thế này. Thằng cha nào nó chuốt ống điếu điệu nghệ thật!Lúc ấy anh Chính mới ưỡn ngực:
– Chính tôi đây đồng hương ạ. Phải mất mấy buổi vào rừng chọn tre, rồi lại thêm mấy buổi chuốt điếu đấy. Khi nào hết giặc về qua đây, tôi xin làm tặng đồng hương một cái điếu thế này làm kỷ niệm chiến trường nhé!
– Này, nhớ đấy nhé. Tớ tên Đoành, quê Thái Bình, lính 959 nhé!
Còn tớ là Khoa, quê ở Hải Hậu, Nam Định. Nhớ kỷ niệm cả cho tớ đấy, về tặng ông cụ tớ ở làng… Nõ điếu kêu cứ tanh tách thế này thì ông cụ tớ mê lắm…
Tiếng nói tiếng cười cứ râm ran, còn ống điếu thì được chuyền tay hết người lính này sang người lính khác, khói cứ mù mịt cả một góc rừng. Tôi thì xăng xái làm nhiệm vụ điếu đóm, đưa bật lửa, đưa đóm, còn anh Chính thì mở hết công suất của một miệng răng hơi vấu nhưng rất có duyên.
– Cũng thú thật với các đồng hương, anh em chúng tôi là lính pháo chốt ở đây. Các đồng hương mới sang, đạn dược lương thực chắc còn dồi dào, anh em chúng tôi xin được phục vụ tận tình, chỉ dám phiền hà các đồng hương là hút xong điếu thuốc, mỗi đồng hương véo cho một véo thuốc vừa kỷ niệm, vừa là chia sẻ cho lính pháo binh chốt ở nơi đây thôi…
Anh chàng tên Đoành sau khi ngửa mặt lên trời phả khói, thốt lên:
– Ôi dào tưởng gì, xin biếu đồng hương cả vốc. Mà thuốc của tôi là bu nó đi mua tận Vĩnh Bảo, Hải Phòng đấy.
Còn anh chàng tên Khoa:
– Tha hồ. Đây, cả gói thuốc đây, cậu cứ nhón lấy một ít mà dùng. Thuốc của tớ các đồng hương chỉ cần hút cái sái, ba ngày sau vẫn còn thơm miệng nha…
Lại một anh lính khác:
– Ối dào, đồng hương cứ yên tâm, cái gì chứ thuốc lào anh em chúng tớ thằng nào cũng một bị. Đi đánh Mỹ dài lâu mà. Này anh em, mỗi người mình cho lại họ một véo thuốc nhé!Thế là mỗi người lính đi qua đều dừng lại làm một hơi thuốc và lại véo cho anh em tôi một véo, chẳng mấy chốc đã được một vốc đầy có ngọn, làm anh Chính hết sức hoan hỉ:
– Đấy, cậu thấy sáng kiến của tớ hay chưa? Này, giờ tớ mới cho cậu hay nhé, đại đội mình cả tháng nay cứ như thằng cò lử ấy, chẳng đánh đấm làm ăn cho ra trò trống gì vì thiếu cái anh này đấy. Giờ thì tha hồ nhé!
Như để tự thưởng cho mình, anh véo một điếu, tra vào nõ, rồi bật lửa rít một hơi dài tít tắp, nõ điếu kêu sòng sọc, hai mắt anh trợn ngược lên nhìn rất “dã man”, với một niềm hoan lạc không bút nào tả được.
– Cậu không biết chứ, cả tháng nay anh em mình cứ phải lấy lá cây cứt chó phơi khô, rồi tấm chút nước cốt thuốc để làm thuốc mà hút đấy cậu ạ. Cũng là để bớt thèm thôi, chứ cái vị nó ngái lắm, chẳng ra thắng cố gì… Bây giờ có từng này rồi, mình sẽ về chia đều cho cả ba khẩu đội, lính tráng ta tối nay thì cứ như có liên hoan, tha hồ mà phả khói nhé. Thôi, chờ tốp lính kia tới, mình phục vụ xong thì về thôi.
Anh Chính nói chưa dứt lời, một tốp lính khác lại hành quân qua, ba lô súng ống xoong nồi xủng xoảng, nhưng thấy cái điếu mắt anh nào cũng sáng tựa sao sa và lao vội tới:
– Đồng hương cho mình làm một hơi nhé!
Cứ tự nhiên, tự nhiên các đồng hương ạ. Chúng mình đặt cây điếu ở đây chính là để phục vụ các đồng hương đấy thôi. Hút đi, hút đi. Đường ra trận mùa này đẹp lắm… Hút đi anh em.
Những người lính mượn ống điếu, thong thả rút từ túi quần ra gói thuốc, vê một điếu tra vào nõ, còn tôi thì hiển nhiên là xoè ngay lửa châm đóm cho họ. Anh này chưa dứt đã thấy ngay anh khác giành lấy điếu. Có lẽ làm anh lính, chẳng có gì khoan khoái cho bằng giây phút phả khói lên giữa trời thế này. Mọi mệt nhọc hay ưu tư gì xem ra đều tan biến cả. Khói cứ bay trắng cả một góc rừng…
Cũng bởi vậy mà chẳng mấy chốc, hai anh em tôi đã xin được thêm một vốc thuốc nữa, cũng lại đầy có ngọn. Chờ tốp lính qua hết,anh Chính hoan hỉ kéo tay tôi ra về. Và ngay tối hôm ấy, các khẩu đội như có dạ hội khi thuốc từ tay anh Chính chia đều cho anh em và tiếng điếu cứ thi nhau rít lên sòng sọc, nghe như một bản giao hưởng giữa tiếng máy bay và tiếng bom đạn ở chiến trường….
Nhưng tôi đã không ngờ rằng, chỉ chiều hôm sau thôi, một bi kịch đã đến, mà rồi suốt cuộc đời tôi sẽ không bao giờ quên được và cứ nhớ đến lại trào nước mắt…
Cũng như chiều hôm trước, tôi lại xách chiếc điếu cày đi vào bìa rừng, nơi những cánh bộ binh đi qua, để phục vụ họ thuốc nước, và mong xin từ họ chút quà tặng của hậu phương là thuốc lào. Tối qua, khẩu đội trưởng đã biểu dương tôi với cả khẩu đội và xác định rõ đây cũng là một nhiệm vụ rất quan trọng và vinh quang (vì được phục vụ anh em) của khẩu đội ta lúc này!
Do chiều nay anh Chính phải trực chiến, phần nữa cũng bởi tôi đã quen, nên anh tin tưởng chỉ cử mình tôi (con trai một nghệ sĩ nổi tiếng) đi làm nhiệm vụ. Khi đến đường giao liên và đặt chiếc điếu xuống, cảnh tượng lại diễn lại in hệt như chiều qua. Những tốp lính hành quân qua và cánh rừng lại náo nhiệt, tiếng điếu cày rít sòng sọc, tiếng cười đùa ríu rít, tiếng thăm hỏi nhau í ới nghe rất vui tai. Nói thật, tôi còn thấy cánh lính hôm nay xem ra lại còn có vẻ hảo tâm hơn cánh lính chiều qua nữa, nói cười rôm rả hơn và tay vốc cho tôi cả nắm thuốc cũng phóng khoáng hơn, và khi đưa tay không quên dặn dò:
– Hẹn gặp lại giữa Cánh Đồng Chum nhé. Nhớ mang theo điếu cày cho chúng mình rít nhớ mừng vui chiến thắng nhé…
Tốp lính đi khuất, tôi cũng đứng dậy xách điếu ra về lòng tràn ngập một niềm vui. Thế là tôi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ khẩu đội trao, và hơn nữa, tôi hình dung anh Chính, Thái và anh em trong khẩu đội và cả đại đội sẽ mừng vui thế nào khi vốc thuốc này chút nữa thôi sẽ đến tay họ, và tiếng điếu cày sẽ lại thi nhau sòng sọc cất lên!
Nhưng khi vừa ra khỏi cánh rừng, đất trời bỗng như tối sầm lại, tiếng máy bay gầm rú, tiếng bom nổ chát chúa vang lên. Tôi giật mình nhìn về phía khẩu đội, thấy hàng đàn máy bay kéo đến đánh phá. Nhìncột khói bốc lên, một linh tính cho tôi hay chúng đánh vào chính trận địa đơn vị mình. Đạn quân ta cũng bắn trả quyết liệt, nhưng không ngăn cản được những chiếc F4 bổ nhào, và từng chùm bom lừng lững rơi xuống. Trái tim tôi như thắt lại, tôi lao qua những bờ ruộng gồ ghề, muốn chạy về khẩu đội thật nhanh để tham gia chiến đấu. Nhưng một loạt bom đã bất thần rơi ngay phía trước, đất đá bắn ra tới tấp, làm tôi khuỵu ngã. Mặc, tôi cắn răng vùng dậy, lao nhanh về trận địa…
– Các anh ơi… Các anh ơi…
Bất giác nước mắt tôi trào ra trên má. Linh tính cho tôi hay có thể bom đã đánh trúng vào khẩu đội. Tôi vừa chạy, vừa thất thanh gọi trong hoàng hôn cháy đỏ:
Các anh ơi…
Không một lời đáp lại. Xung quanh là một sự im ắng đến ghê rợn. Và khi về tới trận địa, một cảnh tượng sững sờ ngay trước mắt tôi: Tất cả chỉ còn là một hố bom sâu hoắm, một hố bom sâu hoắm, đen ngòm và khét lẹt mùi khói. Không còn một ai nữa, không còn một ai nữa, chỉ có hố bom sâu hoắm. Khẩu pháo cũng bị đánh văng khỏi công sự, cả thân mình cháy đen…
Máy bay chúng đã cút khỏi bầu trời. Những bụi cây cứt chó quanh công sự khói vẫn bốc lên khét lẹt. Xung quanh còn nhiều những đốm lửa chưa kịp tắt… Những bầy quạ đen đã từ đâu kéo về, vừa lượn quanh vừa rút lên những âm thanh thê thảm…
Chiếc điếu cày và những vốc thuốc rơi xuống tự lúc nào. Tôi cũng gục xuống, nức nở. Cho đến lúc Chính trị viên Dởn, Đại đội phó Cung và các chiến sĩ khẩu đội bên chạy đến dìu tôi đứng dậy, để rồi một lúc sau tôi sẽ cùng họ đào bới tìm các anh Chính, anh Phi, Thái và các anh em trong khẩu đội…
Tôi, 17 tuổi, tôi đã bắt đầu cuộc đời người lính như thế giữa chiến trường Đường 7 – Xiêng Khoảng – Cánh Đồng Chum…
Châu La Việt
